اساسنامه، قانون تنظیم حقوق، وظایف، وجایب، صلاحیتها و مکلفیتهای اعضای حزب دموکراسی و ترقی افغانستان است که نحوۀ روابط باهمی آنها را با مقامات و ساختار تشکیلاتی آن مشخص میسازد.
حزب دموکراسی و ترقی افغانستان، کانون تجمع و همبستگی طیف وسیعی از فعالان، آگاهان سیاسی و اقشار مختلف مردم، اعم از کارگران، دهقانان، روحانیون وطندوست، پیشهوران، سرمایهداران ملی کشور است که به خاطر حفظ و حراست منافع ملی و ایجاد جامعه دموکراتیک، پیشرفته و عادلانه مبارزه میکند.
اصول مناسبات تشکیلاتی حزب دموکراسی و ترقی افغانستان را عالیترین دموکراسی، علنیت و تعهد آگاهانه، وحدت سازمانی، مسئولیت فردی و رهبری جمعی، وحدت نظر، وحدت عمل، تساوی حقوق و دسپلین یکسان، انتخابی بودن همه ارگانهای آن، توزیع صلاحیتها و تناوب رهبری، وحدت برنامه و عمل سیاسی تشکیل میدهد.
الف. هر شهروند کشور که سن 18 را تکمیل کرده باشد، اساسنامه و مرامنامه حزب را بپذیرد و درراه تحقق آن مبارزه کند، حقالعضویت بپردازد و در فعالیتهای تشکیلاتی و سیاسی حزب فعالانه اشتراک ورزد و در احزاب و سازمانهای سیاسی دیگر عضویت نداشته باشد عضو حزب شده میتواند.
ب. عضویت در حزب دموکراسی و ترقی افغانستان داوطلبانه و انفرادی میباشد. متقاضی عضویت در حزب، توسط یک نفر عضو حزب معرفی میشود.
نوت: در اوضاع سیاسی موجود کشور، سازمان حزبی، مربوطه مطابق رهنمود شعبه تشکیلات کمیته مرکزی حزب در مورد تقاضای عضویت داوطلب تصمیم اتخاذ مینماید و تصمیم خود را به ارگان بالاتر میرساند. عضو داوطلب یک میعاد ششماهه دوره آزمایشی و آموزشی را سپری نموده و بعد از ارزیابی کارکردهای او به عضویت اصلی حزب ارتقا مینماید. شمولیت اعضای سابق ح.د.خ.ا از این امر مستثنا بوده بعد از معرفی توسط یک تن عضو حزب مستقیماً به عضویت اصلی پذیرفته میشوند.
ج- در شوراهای برون مرزی، پذیرش به عضویت حزب از طریق واحدهای اولیه حزبی با اکثریت آرای جلسه صورت گرفته و توسط بیروی اجرائیهء شوراهای کشوری، مورد تأیید قرار میگیرد
د – پذیرش عضویت جمعی در حزب دموکراسی و ترقی افغانستان، توسط کمیته مرکزی حزب و یا ارگان حزبی که کمیته مرکزی حزب به آن تفویض صلاحیت نماید، طبق طرزالعمل بیروی اجرائیهء کمیته مرکزی، صورت میگیرد.
نوت: هرگاه تدویر پلینوم کمیته مرکزی حزب، بنا بر محدودیتهای موجود و عدم امکان مشارکت اعضای کمیته مرکزی در کار پلینوم امکان پذیر نباشد، در شرایط استثنائی و جلوگیری از تأخیر در امور سازمانی – تشکیلاتی، اجلاس مشترک بیروی اجراییه و دارالانشای کمیته مرکزی حزب، صلاحیت دارد تا در صورت ضرورت، برای نمایندگان احزاب و سازمانهای سیاسی که با حزب دموکراسی و ترقی افغانستان، میپیوندند و یا وحدت مینمایند، در مورد تصویب نهائی وحدت و تفویض اعطای مقامات رهبری کنندهء حزب شامل کمیته مرکزی، بیروی اجرائیه و دارالانشای کمیته مرکزی تصامیم لازم اتخاذ نماید.
ماده دوم: حقوق اعضای حزب:
هر عضو حزب حق دارد:
الف- نظریات، پیشنهادها و انتقادات خود را به ارگان حزبی مربوط، ارائه دهد و در بحثها پیرامون فعالیت و گزارش دهی مقامات بالایی حزب ابراز نظر نماید. هر عضو حزب میتواند دیدگاههای سازنده و انتقادات سالم خویش را از مجرایهای سازمانی به آگاهی تمام اعضای حزب برساند.
ب- از فعالیتها و تصامیم ارگانهای بالاتر و همچنان از نتایج پیشنهادها و نظریات خود در حزب مطلع شود.
ج - برای هر مقام و مسئولیتهای مختلف خود را کاندید نماید و یا کاندید مورد نظر خود را پیشنهاد و انتخاب کند.
د ـ- در تهیه اسناد حزبی فعالانه شرکت و از تصویب آن آگاهی حاصل نماید.
ه ـ- اعضای حزب حق دارند نظریات خود را در صورتی که مغایر مواد برنامه و با مشی سیاسی حزب منافات نداشته باشد، طرح و در صورت لزوم و امکانات در مطبوعات حزبی انتشار دهد و در سیاست گزاری آن سهم بگیرد.
و: عضو حزب حق دفاع از خود هنگام بررسی اعمال خودش در جلسات حزبی و در صورت عدم قناعت به فیصلههای صادر شده، حق شکایت کتبی تا سطح کنگرۀ حزب را دارد.
وظایف اعضا عبارتاند از:
الف- در راه تحقق اهداف برنامه وی و رعایت موازین اساسنامهیی مبارزه نموده و محتوی ارزشهای برنامه حزب را در بین مردم تبلیغ و ترویج نماید.
ب - وحدت و همبستگی حزبی را حفظ و تحکیم بخشیده انضباط و دسپلین سازمانی را که بالای همه اعضای آن از بالا تا پایین و از پایین تا بالا، به شکل یکسان قابل تطبیق است، رعایت نماید.
ج - در زنده گی سیاسی سازمانی، شخصی و اجتماعی، در رفتار، کردار و گفتار، نمونه و الگوی شایسته باشد.
د - در جهت ارتقای سطح آگاهی سیاسی و فرهنگی خود سعی و تلاش نماید.
ه ـ -هر عضو حزب مکلف به پرداخت حقالعضویت است.
و- رعایت حقوق بشر و احترام به حقوق و آزادیهای اساسی مردم.
ز- تلاش برای رشد کمی و کیفی صفوف حزب.
ک: احترام و مراعات کلتور، فرهنگ و عنعنات پسندیده مردم افغانستان.
الف: از کار و فعالیت اعضای فعال و پرتلاش حزب بهوسیله اعطای تقدیرنامهها قدردانی صورت گرفته و تجارب مثبت شان در نشرات حزبی انعکاس مییابد.
ب - هر عضو حزب در صورت تخطی از موازین اساسنامه، با تذکر شفاهی، توصیه، اخطار، اخطار با درج کارت عضویت و اخراج از حزب مجازات میشود.
ج: - اخراج از حزب شدیدترین مجازات میباشد، لذا تصمیم گیری و صدور فیصله در این مورد و ابراز نظر مبنی بر تائید آن، مستلزم موجودیت اسناد و مدارک موثق است که بتواند اتهام را به اثبات برساند. اسناد دست داشته بایست بهطور دقیق، عادلانه و بیطرفانه مورد غور و بررسی قرار داده شود.
د: تصمیم به اخراج از عضویت حزب، زمانی مدار اعتبار است که اکثریت اعضای حاضر جلسه حزبی مربوط رأی موافق ارائه نمایند.
ه - در مورد اخراج و سایر مجازات اعضای کمیته مرکزی حزب، پلینوم کمیته مرکزی تصمیم میگیرد. فیصله صادر شده بر بنیاد رأی موافق دو ثلث اعضای کمیته مرکزی اشتراک کننده در پلینوم مدار اعتبار است.
الف: ساختار تشکیلاتی حزب بر بنیاد تلفیق منطقی، آگاهانه و دانشورانۀ اساسات دموکراسی در زندگی حزبی استوار بوده و با مفردات، مفاهیم و ضابطههای دسپلین حزبی، حزب را زنده نگه میدارد.
در شرایط عادی تمام مقامها و ارگانهای حزب بر اساس رأی سری و مستقیم انتخاب میگردند و شامل ارگانهای زیرین است:
۱- کنگره
2 - کنفرانس حزبی
3 – پلینوم کمیته مرکزی
4- بیروی اجرائیۀ
5- دارالانشاء
6 - کمیسیون تفتیش مرکزی
7 - کمیته رهبری حزبی داخل کشور.
8_ ارگانهای محلی حزبی (ناحیه، شهر، ولسوالی، ولایت و شورا های حزبی برون مرزی)
9- واحد اولیه.
کنگره عالیترین ارگان تصمیم گیری و رهبری کنندۀ حزب است که در هر (چهار) سال با اشتراک فعال نمایندگان انتخابی کنفرانسهای ولایتی، شهرهای معادل ولایت در داخل و نمایندگان واحدهای حزبی بیرون مرزی در خارج کشور، دایر میگردد.
انتخاب و معرفی نماینده گان از جانب هر ارگان حزبی در داخل و خارج کشور، برگزاری اجلاس و شرکت نماینده در کار کنگره، توسط طرزالعمل جداگانه بیروی اجرائیه کمیته مرکزی، عندالموقع مشخص میگردد.
کنگره دارای صلاحیتهای ذیل میباشد:
الف: استماع گزارش اساسی کمیته مرکزی حزب در فاصله بین دو اجلاس کنگره.
ب - تصویب برنامه، اساسنامه و خط مشی سیاسی حزب.
ج: - انتخاب اعضای کمیته مرکزی حزب
د - تصویب و تعیین نام، بیرق، مهر و نشان حزب.
ه ـ: تصویب انحلال حزب.
نوت:
- اجلاس فوقالعاده کنگره در حالت خاص میتواند بر اساس تصمیم دو ثلث اعضای کمیته مرکزی و یا به پیشنهاد حد اقل یک بر سوم مجموع اعضای حزب، دعوت شود.
- نصاب اجلاس کنگره با حضور دو ثلث نمایندگان منتخب تکمیل میشود و تصمیم اجلاس کنگره، با رأی اکثریت نمایندگان حاضر اتخاذ میگردد.
- انتخاب اعضای کمیته مرکزی حزب و تعیین کمیت آن با کسب اکثریت آرای نماینده گان تصویب میگردد.
در شرایط خاص و فوقالعاده، هرگاه امکانات برگزاری کنگره حزب وجود نداشته باشد، کنفرانس حزبی به شکل خاص و فوقالعاده با شرکت حضوری، مجازی و کتبی نماینده گان شوراهای حزبی برگزار شده میتواند. در چنین حالات فوقالعاده (فرسماژور) کنفرانس حزبی صلاحیتهای کنگره حزبی را اجرا مینماید.
در فاصله بین دو اجلاس کنگره (کنفرانس حزبی)، پلینوم کمیته مرکزی، عالیترین مقام تصمیم گیرنده و رهبری کننده حزب مردم افغانستان است.
پلینوم کمیته مرکزی در فاصله بین دو اجلاس کنگره، میتواند عضویت یک ثلث اعضای کمیته مرکزی را تزید و یا تعلیق نماید.
الف - انتخاب رئیس، معاون (معاونان)، اعضای بیروی اجرائیه و دارالانشای کمیته مرکزی حزب.
ب - تکمیل و تعدیل سیاست جاری حزب در فاصلۀ بین دو کنگره.
ج: - دعوتِ کنگرۀ فوقالعادۀ حزب.
د- استماع گزارش بیروی اجراییه و کمیسیون تفتیش مرکزی حزب.
جلسات عادی کمیته مرکزی، یک بار در سال دایر میگردند. جلسات فوقالعادۀ کمیته مرکزی بنا بر تصمیم بیروی اجراییه و یا پیشنهاد دو ثلث اعضای شورای مرکزی، میتواند زودتر ازین موعد، دایر شود.
پلینوم کمیته مرکزی میتواند در فاصله بین دو کنگره، برای اتخاذ تصمیم در موارد حساس حزبی و ملی به همه پرسی داخل حزبی مبادرت ورزد.
بیروی اجرائیۀ کمیته مرکزی کار و فعالیت حزب را در فاصله بین دو اجلاس پلینوم کمیته مرکزی بر اساس مصوبات پلینوم و کنگره حزب رهبری مینماید
الف- تائید و تعدیل تشکیل شعبات کمیته مرکزی و شوراهای حزبی محلی داخل کشور، شورا های حزبی بیرون مرزی و انتخاب روسای شعبات کمیته مرکزی.
ب - استماع گزارش دارالانشای کمیته مرکزی، تصویب طرزالعمل ها و لوایح کار شعبات کمیته مرکزی و شورا های های حزبی ولایتی و معادل آن.
ج: - بررسی مسایل مربوط به عواید، مصارف و نظارت بر تطبیق مقرره امور مالی حزب.
هـ: انتخاب مسؤولین، معاونین و کارمندان حرفوی شعبات کمیته مرکزی و شوراهای ولایتی، شهری و معادل آن.
د - ایجاد تارنمای کمیته مرکزی و ارگان نشراتی حزب، تعیین مسؤولان آنها و سمتدهی خطوط نشراتی حزب.
ه: تحکیم مناسبات نیک و دوستانه احزاب ترقیخواه، سازمانهای سیاسی و اجتماعی و تفاهم با آنها جهت تأمین اتحادها و ائتلافهای ضروری موقت و دایمی با رعایت اصول برنامهیی و سازمانی.
و: تحکیم مناسبات نیک و دوستانه با احزاب و سازمانهای سیاسی ترقیخواه، همسو و هم اندیش در عرصه بینالمللی.
نوت:
جلسات هیأت اجرائیه کمیته مرکزی، طبق پلان کاری، هر دو ماه یکبار و در صورت لزوم به طور فوقالعاده نیز دایر شده میتواند.
دارالانشای مرکزی، ارگان دایماً فعال بوده، اعضای آن به شمول رییس و معاون (معاونان) توسط پلینوم کمیته مرکزی، انتخاب میگردند.
دارالانشای کمیته مرکزی دارای وظایف و صلاحیتهای ذیل است:
الف: رهبری کار و فعالیت شعبات کمیته مرکزی و ارگانهای حزبی داخل و بیرون کشور بهطور دوامدار و سیستماتیک در فاصله بین دو اجلاس بیروی اجرائیه کمیته مرکزی.
ب: سمتدهی، ارزیابی و بررسی دایمی امور نشراتی و تبلیغاتی حزب.
ج: تأمین روابط نیک و دوستانه با سایر احزاب و سازمانهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی حامی صلح، دموکراسی و حقوق بشر، تساوی حقوق زن و مرد در سطوح ملی و بینالمللی.
نوت:
هر عضو دارالانشاء، فعالیتِ یک یا چند شعبۀ مرکزی را رهبری میکند و به بیروی اجراییه از کار و فعالیت خود و آنها منظماً گزارش میدهد. تشکیل و طرز کار شعبات توسط طرزالعمل جداگانۀ مصوب بیروی اجرائیه تنظیم میگردد.
جلسات دارالانشاء در هر ماه یکبار و در صورت لزوم به طور فوقالعاده دایر شده میتواند.
الف: اجلاس کنگرۀ حزب را افتتاح نموده، گزارش اساسی کمیته مرکزی را به کنگره ارائه مینماید.
ب: ریاست جلسات پلینوم، بیروی اجرائیه و دارالانشای کمیته مرکزی حزب را به عهده داشته، در رابطه با سایر احزاب و نهادهای ملی و بینالمللی، از حزب نمایندگی نموده، اجرأات خود را در هماهنگی با دارالانشای حزب تنظیم میدارد. از گزارشدهی اجرأات بهموقع، نزد بیروی اجرائیه و پلینوم کمیته مرکزی حزب مسؤولیت دارد.
ج: رییس حزب دموکراسی و ترقی افغانستان، صرف برای دو دوره میتواند به این سمت خود را کاندید نماید.
الف: کمیسیون تفتیش مرکزی، ارگان نظارت کننده بر امور مالی و سایر فعالیتهای حیات درون حزبی است. اعضای این کمیسیون در پلینوم کمیته مرکزی و از میان اعضای کمیته مرکزی، انتخاب میگردند.
ب: اعضای کمیسیون تفتیش مرکزی در اولین اجلاس رئیس کمیسیون را از میان اعضای خویش انتخاب مینمایند
۱- شورای ولایتی و شورای شهر کابل
۲- شورای ولسوالی، شورای ناحیه
۳- واحد اولیه
در شرایط خاص و فوقالعاده رهبری و سمتدهی امور حزب در محلات توسط مقررهها و هدایات کمیته مرکزی تنظیم میگردد.
شورای حزبی ولایتی، عالیترین ارگان رهبری کنندۀ سازمان حزبی در ولایت است و از فعالیت خویش به ارگانهای مرکزی حزب و کنفرانس ولایتی گزارش میدهد. شورای مرکزی میتواند برخی از شوراهای شهری را از صلاحیتها و وظایف شورای ولایتی برخوردار سازد. شورای ولایتی دارای وظایف و صلاحیتهای زیرین میباشد:
الف: رهبری و سمتدهی کار سازمان ولایتی مطابق اسناد برنامهیی و تشکیلاتی حزب.
ب: اتخاذ تدابیر در جهت تحقق فیصلههای ارگانهای رهبری کننده حزب.
ج: تنظیم امور مربوط به جلب و جذب و جمع آوری حقالعضویت و اعانه.
د: تدارک و تدویر کنفرانسهای حزبی، بر بنیاد تصامیم و طرزالعمل ارگانهای مرکزی.
هـ: انتخاب و عزل اعضای کمیتۀ ولایتی حزب.
و: انتخاب و عزل مسئولین شعبات کمیته ولایتی حزب.
نوت: شورای ولایتی میتواند برخی از صلاحیتهای خویش را به شورای های حزبی شهری و ولسوالی تفویض نماید.
شوراهای ولسوالی، شهری و ناحیوی در ولسوالی ها، شهرها و نواحی یی که در آن جاها تعدادی قابل ملاحظه اعضای حزب وجود داشته باشند، ایجاد میگردند.
شوراهای حزبی ولسوالی، شهری و ناحیوی، امور سازمانی و تشکیلاتی خویش را مطابق این اساسنامه و رهنمودهای مقامات بالایی حزب تنظیم میکند و از اجرأات خود به ارگانهای مافوق حزبی، گزارش میدهد.
مادهء شانزدهم: شورا های حزبی بیرون مرزی:
شورا های حزبی بیرون مرزی، در شرایط متفاوت از داخل کشور، در راه تحقق اهداف و اصول کلی حزب و اندیشههای ترقیخواهانه، فعالیتهای سیاسی، اجتماعی، سازمانی و فرهنگی حزب دموکراسی و ترقی افغانستان را در پرتوی موازین اساسنامه حزب و با درنظرداشت شرایط کشورهای میزبان، تنظیم و سمتدهی مینماید
ماده هفدهم: ساختار تشکیلاتی شورای های حزبی بیرون مرزی:
الف: شورا های رهبری سراسری (شورای اروپائی، شورای فدراتیف روسیه،...)
ب: شورا های کشوری.
ج: واحد اولیه.
ماده هژدهم: شورای اروپائی حزب دموکراسی و ترقی افغانستان:
شورای اروپائی حزب دموکراسی و ترقی افغانستان، مبتنی بر موقعیت ویژه جغرافیایی، اهمیت سیاسی، نقش تاریخی و گستردگی سازمانی خود، یکی از ساختارهای اساسی سازمانی و تشکیلاتی حزب، پنداشته شده و مطابق به اساسنامه حزب و طرزالعمل جداگانهء مصوب دارالانشای کمیته مرکزی حزب، فعالیتهای سیاسی و سازمانی خود را تنظیم مینماید و نزد دارالانشای کمیته مرکزی حزب مسؤول و گزارشده میباشد
ماده نزدهم: شورای فدراتیف روسیهء حزب دموکراسی و ترقی افغانستان:
شورای فدراتیف حزب دموکراسی و ترقی افغانستان، بنا بر مشخصات ساختاری، قدامت تاریخی و اهمیت سیاسی توسعهای سازمانی و تشکیلاتی خود، یکی از ساختارهای ویژه حزب بشمار رفته و بر طبق طرزالعمل مصوب دارالانشای کمیته مرکزی حزب، فعالیتهای سیاسی و سازمانی خویش را سمت و سوء داده و در برابر دارالانشای حزب، مسؤول و گذارشده میباشد.
ماده بیستم: وظایف و کار و فعالیت سیاسی حزبی و تشکیلاتی شورا های کشوری حزب، مطابق طرزالعمل مندرج مواد (18 و 19) فوق، تنظیم میگردد.
مادهء بیست و یکم: واحد اولیه:
واحد اولیه، پایهء اساسی و حلقهء وصل حزب با مردم بوده و بر اساس محل زیست، ایجاد میگردد.
نورم واحد اولیه، حد اقل سه تن عضو حزب میباشد
واحد اولیه دارای وظایف و صلاحیتهای ذیل میباشد:
1 – واحد اولیه حلقهء اتصال مقامهای رهبری کننده حزب با اعضای سازمانهای حزب، به حیث رکن فعال و پرتحرک، ارتباط با تودههای وسیع مردم را تأمین مینماید.
2 – در تبلیغ و ترویج مشی سیاسی حزب، فعالانه سهم میگیرد.
3 – پذیرش به عضویت حزب بهصورت انفرادی مطابق ماده اول اساسنامه، با اکثریت آراء از طریق اجلاس واحد اولیه صورت میگیرد.
4 – جمع آوری حق العضویت و اعانههای اعضای حزب و انتقال آن به مسؤول امور مالی ارگان مافوق حزبی
5 - مسؤولین واحدهای اولیه مکلفیت دارند تا گزارش کار و فعالیت سیاسی – حزبیشان را به ارگانهای مافوق حزبی مربوط، ارائه نمایند.
شورا های شهری، ایالتی و یا ولایتی بدون تقسیمات ساختارهای پائینی، واحد اولیه شمرده میشود.
ماده بیست و دوم: امور مالی حزب:
الف: در شرایط خاص و فوقالعاده، کمیته مرکزی مسئولیت تنظیم امور مالی حزب را به عهده داشته و گزارش مکمل فعالیت مالی شوراهای حزب، ساختارهای محلی و شوراهای حزبی برون مرزی را ارزیابی مینماید.
ب: ا مور مالی حزب از عواید حقالعضویت ها، اعانههای اعضا و هواداران حزب، فروش نشرات و سایر فعالیتهای اقتصادی و فرهنگی تمویل میگردد.
ماده بیست و سوم:
الف: هسته مرکزی حزب دموکراسی و ترقی افغانستان با در نظر داشت چگونگی وضعیت امنیتی، شرایط سیاسی و اجتماعی در کشور، موقتاً در بیرون از میهن موقعیت داشته و با مساعد شدن شرایط در کشور، در شهر کابل انتقال میگردد.
ب: ارگانهای حزبی داخل کشور، در پرتوی اساسنامه و با در نظر داشت شرایط کنونی کشور، از جانب کمیته حزبی رهبری داخل افغانستان، تحت ریاست معاون اول کمیته مرکزی حزب در امور شورا های حزبی داخل کشور مدیریت و استقامت کاری داده میشود
کمیته رهبری داخل کشور، به دارالانشای کمیته مرکزی حزب، گزارشده میباشد.
ماده بیست و چهارم: بیرق و نشان حزب:
الف: بیرق حزب دموکراسی و ترقی افغانستان به شکل مستطیل به رنگ آسمانی روشن که حاشیهء آن با فیته سفید احاطه شده و در وسط آن، سمبول با نشان حزب دموکراسی و ترقی افغانستان، مزین میباشد.
ب: نشان حزب دموکراسی و ترقی افغانستان به شکل دایروی توسط دو خوشهء گندم از دو جناح نقشه افغانستان و در وسط دستهای متحد شده در داخل نقشه و کتاب مفتوح در قسمت زیرین نقشه افغانستان، نیمه گراری در قسمت بالا و نیمه شعاع آفتاب بالای گراری قرار داشته در قسمت پائین فیته سه رنگ (بیرق ملی افغانستان) و در متن آن نام حزب دموکراسی و ترقی افغانستان، تحریر یافته است، مزین میباشد
نوت: این اساسنامه در بیست و چهار ماده ترتیب و تدوین گردیده است.
